Υπογονιμότητα

Το πρόβλημα της υπογονιμότητας είναι πολύ συχνό. Μόνο στην Ευρώπη, η συχνότητα της υπογονιμότητας είναι περίπου 14%.Υπολογίζεται πως στο 40-50% των υπογόνιμων ζευγαριών το πρόβλημα εντοπίζεται στον άντρα αποκλειστικά ή και σε συνδυασμό με αναπαραγωγικά προβλήματα και της συντρόφου του.

Η υπογονιμότητα ορίζεται ως η αδυναμία ενός ζευγαριού να πετύχει σύλληψη και να αποκτήσει παιδιά έπειτα από τουλάχιστον ένα έτος τακτικών σεξουαλικών επαφών χωρίς αντισυλληπτική προστασία.

Σύμφωνα με τον ορισμό της υγείας, όπως αυτός έχει διατυπωθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.), η υπογονιμότητα αποτελεί διαταραχή της υγείας και χρήζει αντιμετώπισης.

Το κακό είναι ότι οι παθήσεις που προκαλούν υπογονιμότητα στον άντρα δεν δίνουν κατά κανόνα συμπτώματα κι έτσι αναγνωρίζονται μόνο μετά από άκαρπη προσπάθεια του ζευγαριού για τεκνοποίηση.

Τι, λοιπόν, επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα του σπέρματος και άρα και τη γονιμότητα ενός άντρα;

lithiasi.png

1. Παχυσαρκία

Το αυξημένο σωματικό βάρος και η παχυσαρκία, δείκτης μάζας σώματος  < 20kg/m2, επηρεάζουν αρνητικά τις παραμέτρους του σπέρματος. Πιθανοί λόγοι, η επίδραση του λίπους σε μία σειρά από ορμόνες και πεπτίδια, όπως η διαταραχή της σχέσης ανδρογόνων/οιστρογόνων. Στις περιπτώσεις αυτές, υπάρχουν σημαντικές αλλοιώσεις τόσο στην μορφολογία των σπερματοζωαρίων όσο και στο γενετικό υλικό, DNA, που μεταφέρουν.

2. Κάπνισμα και εξαρτησιογόνες ουσίες

Γνωρίζουμε πως ο καπνός αλλά και τα προϊόντα της καύσης του λευκού χαρτιού που τον περικλείει έχουν βλαπτική επίδραση στην γονιμότητα ενός άντρα. Έτσι, υπάρχουν αρκετές μελέτες δημοσιευμένες σε επιστημονικά περιοδικά, που αποδεικνύουν πως το κάπνισμα και οι εισπνεόμενες ουσίες προκαλούν το λεγόμενο ¨οξειδωτικό stress” και βλάπτουν τη γονιμοποιητική ικανότητα του σπέρματος, ακόμη και αν οι παράμετροι του σπέρματος είναι φυσιολογικές.

Στους καπνιστές 20 τσιγάρων ημερησίως και πάνω,  έχει βρεθεί ότι τα σπερματοζωάρια δεν μπορούν να «κολλήσουν» πάνω στο ωάριο ακόμη και βλάβες στο DNA έχουν παρατηρηθεί, δηλαδή το γενετικό υλικό.

Οι επιπτώσεις είναι πολύ σημαντικότερες στους άντρες που δεν έχουν φυσιολογικές παραμέτρους σπέρματος, αφού το κάπνισμα επιδεινώνει τον αριθμό, την  κινητικότητα και τη  μορφολογία των σπερματοζωαρίων.

Και μην ξεχνάμε ότι ο όρχις διαθέτει υποδοχείς νικοτίνης, αλλά και κανναβιδοειδών, και επομένως αρνητική επίπτωση έχουν και η χρήση μαριχουάνας και κάνναβις.

Επίσης, η κοκαΐνη επηρεάζει αρνητικά τη γονιμότητα, αφού μειώνει την κινητικότητα και διαταράσσει τη μορφολογία των σπερματοζωαρίων.

Σημαντικό είναι το γεγονός ότι η διακοπή του καπνίσματος και χρήσης ουσιών αναστρέφει αυτήν την κατάσταση.

 

3. Κινητό τηλέφωνο και άλλες ακτινοβολίες

Υπάρχει μόνο μία επιστημονική μελέτη που δείχνει πως η πολύωρη χρήση του κινητού μπορεί να επηρεάσει σημαντικότατα τη γονιμότητα των αντρών. Βέβαια, ήδη ήταν γνωστό πως κάθε είδους έντονη και πολύωρη ακτινοβολία μπορεί να βλάψει την παραγωγή των σπερματοζωαρίων. Αυτός, εξάλλου, είναι και ο λόγος για τον οποίο αποτελεί πάγια πλέον τακτική για την ιατρική κοινότητα η κρυοσυντήρηση του σπέρματος των αντρών με καρκίνο πριν από την έναρξη της ακτινοθεραπείας/χημειοθεραπείας τους, αλλά και όσων έχουν πτώση της ποιότητας του σπέρματος και δεν βρίσκονται ακόμη σε προσπάθεια τεκνοποίησης. 

 

4. Διατροφή

Τροφές πλούσιες σε αντιοξειδωτικά είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την αναπαραγωγική υγεία ενός άντρα. Αντιοξειδωτική δράση έχουν οι πλούσιες τροφές σε

  • βιταμίνη Α όπως το τυρί

  • βιταμίνη C όπως τα εσπεριδοειδή

  • βιταμίνη Ε όπως οι ηλιόσποροι

  • ωμέγα 3 λιπαρά όπως τα ψάρια)

  • ψευδάργυρο όπως τα στρείδια

  • φολικό οξύ όπως το μπρόκολο

Τέλος, φασόλια και αγκινάρες έχουν υψηλές συγκεντρώσεις αντιοξειδωτικών.

lithiasi2.png

5. Συμπληρώματα άγνωστης προέλευσης και αναβολικά

Τα συμπληρώματα, πολλές φορές, περιέχουν ουσίες βλαβερές και για τη γονιμότητα και πρέπει να λαμβάνονται μόνο μετά τη σύσταση γιατρού. Τα αναβολικά και ιδιαίτερα η χορήγηση τεστοστερόνης διακόπτει τη σπερματογένεση και προκαλεί σημαντικές ορμονικές μεταβολές. Τελευταίες μελέτες, επίσης, έχουν δείξει πως ο ζεστός καφές ή το τσάι, που σερβίρονται σε πλαστικά ποτήρια, προκαλούν την παραγωγή οιστρογόνων που με καθημερινή συχνή χρήση βλάπτουν τη γονιμότητα.

6. Αύξηση της θερμοκρασίας των όρχεων

Αν αντιλαμβάνονταν τα μηνύματα του σώματός τους, οι άντρες θα φρόντιζαν, ώστε οι όρχεις να μην εκτίθενται σε μεγάλες θερμοκρασίες. Ενώ οι ωοθήκες στις γυναίκες βρίσκονται προστατευμένες στο εσωτερικό του σώματός τους, οι όρχεις βρίσκονται έξω από το σώμα. Και αυτό όχι για αισθητικούς λόγους, αλλά λειτουργικούς. Η θερμοκρασία τους πρέπει να είναι χαμηλότερη από αυτήν του υπόλοιπου σώματος, για να λειτουργούν!  Έτσι, οτιδήποτε διαταράσσει αυτήν τη θερμοκρασιακή διαφορά μπορεί να βλάψει την αντρική γονιμότητα (γι’ αυτό και στα παιδιά που έχουν κρυψορχία, δηλαδή οι όρχεις παραμένουν μέσα στο σώμα, πρέπει να παρέμβουμε νωρίς και να αποκαταστήσουμε τη θέση τους στο όσχεο).

Αρνητικοί παράγοντες είναι:

  • η παχυσαρκία,

  • η καθιστική εργασία,

  • τα στενά εσώρουχα, που είτε δεν αποτελούνται αποκλειστικά από βαμβάκι είτε φέρνουν τους όρχεις σε στενή επαφή με το θερμότερο ανθρώπινο σώμα, τα στενά παντελόνια.

Τέλος η πολύωρη χρήση των laptops (η θερμοκρασία τους μπορεί να φτάσει τους 70οC, όταν τους έχει κανείς στα γόνατά του, εκπέμπουν τη θερμότητα στους όρχεις. Μελέτες έχουν δείξει αύξηση της θερμοκρασίας των όρχεων από χρήση φορητών υπολογιστών στα γόνατα κατά 2-3ο C, που είναι ικανή να περιορίσει τη σπερματογένεση.

images (2).jpg

Όλα αυτά δίνουν μία καλή ιδέα για το πώς πολλές καθημερινές συνήθειες μπορεί να βλάψουν την αντρική γονιμότητα. Φαρδιά εσώρουχα και παντελόνια, συχνά διαλείμματα στους εργαζόμενους σε καθιστική θέση είναι απλές συμβουλές γονιμότητας.

 

7. Λοιμώξεις

Στους κινδύνους που πιθανόν μπορεί να προκαλέσουν υπογονιμότητα, όπως πλέον είναι γνωστό, υπεισέρχονται και τα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα.

Η ύπαρξή τους ή οι φλεγμονές των γεννητικών οργάνων όπως η προστατίτιδα και η επιδιδυμίτιδα δημιουργούν αλλαγές στην ποιότητα του σπέρματος. Πολλές φορές, οι λοιμώξεις αυτές γίνονται χρόνιες και δεν δίνουν συμπτώματα. Γι' αυτό πρέπει κάθε άτυπη ενόχληση στη γενετική περιοχή να διερευνάται.

Η χρόνια λοίμωξη σε έναν άντρα μπορεί να οδηγήσει στην απόφραξη των εκσπερματικών πόρων από όπου μεταφέρονται τα σπερματοζωάρια και συνεπώς μπορεί μεν να παράγονται φυσιολογικά, αλλά ίσως δεν καταφέρνουν να φτάσουν στην ουρήθρα όπως συμβαίνει στην αποφρακτική αζωοσπερμία.

 

8. Τραυματισμοί γεννητικών οργάνων

Τραυματισμοί των όρχεων που μπορεί να συμβούν κατά τη διάρκεια της ζωής, εάν δεν αντιμετωπιστούν άμεσα, μπορεί να έχουν συνέπειες στη γονιμότητα μακροπρόθεσμα.

9. Κιρσοκήλη

Η κιρσοκήλη είναι ένα πολύ συχνό αίτιο υπογονιμότητας . Πρόκειται για διάταση και ανεπάρκεια των φλεβών των όρχεων (αντίστοιχο με τους κιρσούς στα κάτω άκρα), με αποτέλεσμα διαταραχή στη λειτουργία των όρχεων. Η κιρσοκήλη επιδρά αργά και πολλοί άντρες με κιρσοκήλη, εάν τεκνοποιήσουν σε νέα ηλικία, δεν θα έχουν πρόβλημα. Η αντιμετώπιση είναι αποκλειστικά χειρουργική και η πλέον αξιόπιστη μέθοδος είναι η μικροχειρουργική αποκατάσταση. Τα αποτελέσματα εξαρτώνται από το πόσο επηρεασμένες είναι οι παράμετροι του σπέρματος πριν από την εγχείρηση.

 

10. Ηλικία

Οι παράμετροι του σπέρματος μειώνονται με τα χρόνια και μελέτες από τράπεζες σπέρματος έχουν δείξει ότι, μετά τα 40 έτη, η μείωση είναι αισθητή. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι ένας άντρας στα 50 ή 60 δεν μπορεί να γονιμοποιήσει, αλλά σίγουρα θα είναι πιο δύσκολη η σύλληψη. Αυτό, φυσικά, εξαρτάται από τη γενικότερη υγεία του και από το πόσο έχει εκτεθεί στα προαναφερθέντα που παίζουν αρνητικό ρόλο στη γονιμότητα. Εδώ κρύβεται και η απάντηση στην τυπική ερώτηση των αντρών που έχουν τεκνοποιήσει στο παρελθόν, αλλά 5, 10 ή 15 χρόνια μετά τη γέννηση του πρώτου τους παιδιού παρουσιάζουν πρόβλημα γονιμότητας.

Πάντως, πριν αρχίσει τις προσπάθειες για σύλληψη, καλό είναι κάθε άντρας να κάνει ένα σπερμοδιάγραμμα  μαζί με καλλιέργεια σπέρματος, για τη διάγνωση τυχόν λοίμωξης και στη συνέχεια να συμβουλευτεί ειδικό Ουρολόγο/Ανδρολόγο.